دکتر حسینعلی دیلم در بازدید از سی و سومین نمایشگاه بین المللی قرآن کریم تهران در غرفه خبرگزاری حوزه بحث را از جایگاه تاریخی مسجد در عرصه علمآموزی آغاز کرد.
* مسجد؛ نخستین نهاد تعلیم و تربیت در اسلام
وی با بیان اینکه مساجد از آغاز شکلگیری تمدن اسلامی، مرکز علم و تربیت بودهاند، اظهار داشت: از زمان پیامبر اکرم(ص) که تعلیم و تربیت در اسلام پایهگذاری شد، مسجد محور آموزش بود. این نقش در دوران ائمه اطهار(ع) استمرار یافت و بهویژه در عصر امام صادق(ع)، مسجد به معنای واقعی کلمه کانون علمآموزی جهان اسلام به شمار میرفت. این سنت نه مقطعی بلکه پیوسته و تمدنساز بوده است.
دبیر ستاد مدارس مسجدمحور افزود: در ایران نیز از گذشتههای دور تا امروز، حوزههای علمیه به عنوان نهاد رسمی علمآموزی، پیوندی عمیق با مسجد داشتهاند. کلاسهای درس در مساجد برگزار میشده و این سنت همچنان ادامه دارد. در دیگر کشورهای اسلامی نیز مسجد همواره کانون فعالیتهای علمی بوده است؛ بهگونهای که با توسعه علمآموزی، فضاهای جدیدی در دل یا جوار مساجد برای آموزش ساخته میشد.
وی ادامه داد: با افزایش این فضاها و گسترش فعالیتهای علمی، مفهوم «جامعه» به معنای مرکز علمی و دانشگاهی شکل گرفت و امروز نیز در بسیاری از کشورهای عربی، واژه «جامعه» برای دانشگاه به کار میرود که ریشه در همان تجربه تمدنی مسجد دارد.
* آغاز یک مسیر از دغدغه شخصی در قم
دیلم در پاسخ به پرسشی درباره زمان و نحوه شکلگیری ستاد مدارس مسجدمحور تصریح کرد: شکلگیری این جریان از یک دغدغه شخصی آغاز شد. بنده نخستین گام را برای فرزندان خود برداشتم و تلاش کردم نظام آموزشی متناسب با استعدادها و توانمندیهای آنان طراحی شود؛ نظامی که رشد متوازن را دنبال کند و صرفاً به آموزش رسمی اکتفا نداشته باشد.
وی افزود: به تدریج برخی دوستان نیز به ما مراجعه کردند و خواستار بهرهمندی از این الگو شدند. به این ترتیب، فضای برنامهای متفاوت برای رشد بهتر و سریعتر دانشآموزان شکل گرفت. این روند ادامه داشت تا اینکه در اواسط دهه ۹۰ این پرسش مطرح شد که آیا در دیگر نقاط کشور نیز مجموعههایی با چنین رویکردی فعال هستند یا خیر.
دبیر ستاد مدارس مسجدمحور گفت: با جستوجو و کاوش در نقاط مختلف کشور مشخص شد که از دهههای ۷۰ و ۸۰ نیز مجموعههایی با رویکردهای مشابه فعالیت داشتهاند و هر کدام تجربهها و پژوهشهای خاص خود را دنبال میکردند.
* «مسجد صنعتگران مشهد»؛ نقطه عطف جریان مسجدمحور
وی با اشاره به اینکه جریان فعلی مدارس مسجدمحور به شکل منسجم از «مسجد صنعتگران مشهد» آغاز شد، اظهار کرد: ویژگی ممتاز این تجربه آن بود که مسجد به عنوان پایگاه اصلی تعلیم و تربیت انتخاب شد. ما مسجد را در مرکز قرار دادیم؛ اقدامی که با عقبه تاریخی و تمدنی ما سازگار بود و به همین دلیل، جامعه نیز به سرعت از آن استقبال کرد.
دیلم ادامه داد: مساجد به صورت طبیعی شبکهای گسترده و بههمپیوستهاند. وقتی مسجدی تجربه موفقی را رقم میزند، این تجربه به سرعت به دیگر مساجد منتقل میشود. مسجد اول که کاری را انجام میدهد و موفق میشود، الگوی آن به مسجد دوم و سوم گسترش مییابد. همین شبکه طبیعی سبب شد این حرکت به تدریج به یک جریان فراگیر تبدیل شود.
وی افزود: حتی مجموعههایی که در ابتدا در فضای مسجد مستقر نبودند، با الهام از این رویکرد به جریان مدارس مسجدمحور پیوستند. در سال ۱۳۹۶ فعالان این عرصه در شهر قم گرد هم آمدند و ضمن حفظ استقلال مجموعههای خود، تصمیم گرفتند ستادی برای راهبری کلان این جریان تشکیل دهند.
* مأموریت ستاد؛ راهبری فرادستی و ایجاد زیرساخت علمی
دبیر ستاد مدارس مسجدمحور با تأکید بر اینکه مدارس به صورت مستقل اداره میشوند، گفت: مأموریت ستاد، ورود به امور فراتر از یک مدرسه خاص است؛ از جمله توسعه شبکه، هدایتگری کلان، ایجاد زیرساختهای علمی و پژوهشی و پشتیبانی از کل جریان.
وی خاطرنشان کرد: پس از تشکیل ستاد، مرکز مدیریت حوزههای علمیه حمایت جدی و مستمری از این حرکت داشته است. در سال ۱۳۹۸ قرارگاه خاتمالاوصیاء، ستاد مدارس مسجدمحور را به عنوان مجمع تخصصی خود تصویب کرد. در سال ۱۳۹۹ نیز آیتالله اعرافی ستاد راهبری مدارس مسجدمحور را به تصویب رساند.
دیلم افزود: در سال ۱۴۰۱ وزارت کشور که به دنبال الگویی برای حل مسائل مدارس روستایی و جلوگیری از مهاجرت بود، به این جمعبندی رسید که مدل مدارس مسجدمحور میتواند کارآمد باشد. از همین رو مسئولیت بخش آموزش و پرورش روستایی قرارگاه وزارت کشور به این مجموعه واگذار شد. در سال ۱۴۰۲ نیز مجمع ملی مردم به صورت رسمی تأسیس شد.
* ۴۵۰ مدرسه در کشور؛ ۶۰ مدرسه در تهران
وی درباره گستره فعالیت این مدارس اظهار داشت: در حال حاضر حدود ۴۵۰ مدرسه مسجدمحور در سطح کشور فعال هستند که بیشترین تعداد آنها با ۶۰ مدرسه در شهر تهران مستقر است. این مدارس در مسیر اجرای سند تحول بنیادین حرکت میکنند و تلاش دارند الگوی رشد ارتقایافتهای از تعلیم و تربیت ارائه دهند.
دیلم با اشاره به اهمیت شبکهسازی افزود: افرادی که با دغدغه تحقق این الگو وارد میدان میشوند، پیش از آنکه به دنبال رشد دانشآموز باشند، به دنبال رشد فردی و ارتقای مجموعه خود هستند. همین روحیه سبب شده رشد قابل توجهی در این عرصه رقم بخورد.
وی توضیح داد: برای تقویت همافزایی، دورهها و کارگاههای تجربهگذاری و تجربهنوردی برگزار میشود تا مدیران و فعالان مدارس یکدیگر را ببینند، با طرحها و برنامههای متنوع آشنا شوند و از تجارب هم بهره بگیرند. در این نشستها، طرحها به صورت رسمی معرفی میشود و مدیران دیگر با زوایای تربیتی، آموزشی، نقش خانوادهها و سایر ابعاد برنامهها آشنا میشوند.
* از علم شفاهی تا تولید دانش مکتوب
دبیر ستاد مدارس مسجدمحور یکی از اقدامات محوری ستاد را تبدیل تجربههای شفاهی به دانش مدون عنوان کرد و گفت: مدارس مسجدمحور در ابتدا بیشتر مبتنی بر تجربههای میدانی و شفاهی بودند. ما به دنبال تاریخنگاری، تجربهنگاری و علمنگاری این حرکت رفتیم.
وی تصریح کرد: تاکنون قریب به ۲۰ عنوان کتاب تجربهنگاری منتشر شده و ۱۵ جلد دیگر در دست اقدام است. علاوه بر آن، از دل این تجربهها، طرحهای عملیاتی استخراج میشود؛ به این معنا که مبانی، اصول، سیاستها، اهداف و اقدامات هر مدرسه به صورت دقیق تدوین و منتشر میشود. تاکنون هشت نسخه از این طرحها منتشر شده است.
دیلم با اشاره به توجه ویژه به مدارس روستایی افزود: مدارس روستایی در زمره آسیبپذیرترین بخشهای نظام آموزشی هستند، اما در همین مناطق نیز نمونههای موفقی داشتهایم که تجربههای آنها در حال استخراج و تدوین است.
وی همچنین از تدوین کتابهایی مبتنی بر ساحتهای ششگانه سند تحول خبر داد و گفت: حمایت از پژوهشگران نیز در دستور کار است. تاکنون ۱۰ رساله کارشناسی ارشد و دکتری با حمایت ستاد انجام شده و چندین پایاننامه دیگر در حال نگارش است. چهار عنوان از این پژوهشها نیز به صورت کتاب منتشر شده و نتایج آنها موفقیتآمیز بوده است.
* مستندسازی رسانهای و راهاندازی سامانه جامع
دبیر ستاد مدارس مسجدمحور درباره فعالیتهای رسانهای این مجموعه گفت: با همکاری شبکههای مختلف سیما، مستندهایی در سالهای گوناگون تولید و پخش شده است. همچنین سامانه جامع مدارس مسجدمحور راهاندازی شده و تولیدات رسانهای در فضای مجازی و کانالهای مرتبط منتشر میشود تا عموم مردم و نهادها با ظرفیتهای این مدارس آشنا شوند.
* الگوی معرفتی؛ پیوند حوزه و دانشگاه برای تحقق حیات طیبه
وی در بخشی دیگر با اشاره به مبانی نظری این حرکت اظهار کرد: سند تحول بنیادین حاصل تلاش مشترک نخبگان حوزوی و دانشگاهی است و بر حرکت به سوی حیات طیبه و پیادهسازی تعلیم و تربیت اسلامی ـ قرآنی تأکید دارد. در میدان عمل نیز طلاب توانمند در کنار چهرههای دانشگاهی پرتلاش، پیشگام تأسیس و اداره این مدارس هستند.
دیلم تأکید کرد: اگر جامعه بخواهد به جایگاه اصلی خود برسد، نیازمند رشد متوازن در تمامی ساحتهاست. رشد تکبعدی، پیکری نامتوازن ایجاد میکند که خود نیازمند درمان است. مدارس مسجدمحور بر همین اساس، تربیت متوازن در همه ابعاد را دنبال میکنند.
وی در پایان اعلام کرد: علاقهمندان برای آشنایی بیشتر و همکاری میتوانند به پایگاه اطلاعرسانی ستاد مرکزی مدارس مسجدمحور به نشانی www.setad.org مراجعه کنند.
انتهای پیام
نظر شما